✶ این مقاله به زبان هم در دسترس است.
واریز مبلغی به حساب طلبه‌های ایران به نام مجتبی خامنه‌ای می تواند ابزاری برای ساکت کردن طلاب منتقد و زمینه‌سازی برای مرجع خواندن او باشد.
به تازگی مبلغی به نام مجتبی خامنه‌ای به شهریه‌ی طلاب افزوده شده است. طلبه‌ای با دادن این خبر به «رسانه‌گر» می‌گوید پیشتر به عنوان طلبه‌ی پایه‌ی چهار حوزه که بالاترین سقف شهریه را دریافت می‌کند، ماهانه مبلغ ۶ میلیون تومان از طرف آیت‌الله علی خامنه‌ای، ۴ میلیون تومان از طرف آیت‌الله سیستانی و حدود ۲ میلیون تومان از طرف سایر مراجع دریافت می‌کرده که اخیرا مبلغ ۵ میلیون تومان نیز از طرف مجتبی خامنه‌ای دریافت کرده، که کمک هزینه معیشتی نامیده شده است.
شهریه، وجه نقدی است که مراجع تقلید شیعه که صاحب رساله هستند به طلاب می‌پردازند. از آنجا که مجتبی خامنه‌ای در مقام مرجعیت نیست این مبلغ با عنوان «کمک‌هزینه‌ی معیشتی» در کنار شهریه‌ای قرار گرفته که همچنان به نام علی خامنه‌ای پرداخت می‌شود. مبلغ این کمک هزینه به ازای هر عضو خانواده، ماهانه یک میلیون تومان محاسبه شده است.
روحانی منبع این خبر می‌گوید چون خانواده او ۵ نفره است مبلغ ۵ میلیون به شهریه او اضافه شده چون به ازای هر عضو خانواده ظاهرا قرار شده ماهانه مبلغ ۱ میلیون تومان واریز شود. مبلغی قابل توجه که بیشتر از شهریه‌ای است که سایر مراجع به طلاب پرداخت می‌کرده‌اند.
شهریه‌ی طلاب از کجا می‌آید؟
شهریه‌ی طلاب از محل کمک‌های مراجع تقلید تامین می‌شود. پیشتر هر مرجعی در دفتر خود به صورت نقدی وجهی را به طلاب بر اساس سابقه‌ی تحصیلی آنها پرداخت می‌کرد. طلاب در سه روز اول هر ماه قمری فرصت داشتند با مراجعه‌ی حضوری به دفتر مراجع، شهریه‌ی خود را دریافت کنند. با نظر بیت رهبری در سال‌های اخیر این روند دستخوش تغییراتی شد، به این ترتیب که تمام وجوهات واریزی مراجع تجمیع و به کارت شهریه آنها واریز شده و طلاب دیگر مجبور نیستند برای دریافت شهریه به دفتر مراجع تقلید مراجعه کنند.
هستند طلابی که تنها درآمد آنها شهریه‌ای است که ماهانه دریافت می‌کنند و درآمد دیگری ندارند ولی اکثر روحانیون علاوه بر دریافت شهریه از محل تبلیغات دینی، منبر، اقامه‌ی نماز و … نیز درآمد دارند. به جز منبری‌های معروف که درآمدهای کلان دارند، اتکاء به درآمدهای حوزوی، روحانیون را به لحاظ درآمدی در طبقه‌ی متوسط به پایین قرار می‌دهد به همین دلیل برخی از روحانیون ترجیح می‌دهند اتکا به درآمدهای حوزوی را کنار گذاشته و شغل ثابت دولتی یا حکومتی برای خود دست و پا کنند.
مطابق مقررات حوزه‌ی علمیه‌ی قم، طلابی که شغل ثابت و بیمه از سایر نهادها دریافت کنند از فهرست دریافت شهریه و خدمات خارج می‌شوند.
براساس اطلاعات جمع‌آوری شده سقف شهریه به حدود ۱۲ تا ۱۴ میلیون در سال ۱۴۰۵ رسیده بود که با اضافه شدن کمک هزینه‌ی معیشتی مجتبی خامنه‌ای این رقم به ۱۸ تا ۲۰ میلیون تومان در ماه افزایش یافته است. رقمی که هنوز از حداقل حقوق کارگران در سال ۱۴۰۵ (که با احتساب حق عائله‌مندی، حق مسکن، بن کارگری و … به حدود ۲۵ میلیون تومان در ماه می رسد) کمتر است.
پس از اعلام رهبری مجتبی خامنه‌ای و با فروکش کردن آتش جنگ، به ازای هر عضو خانواده‌ی طلاب ماهانه مبلغ یک میلیون تومان واریز شده و قرار است این کمک هزینه ادامه‌دار باشد. یعنی به دریافتی یک خانواده روحانی با دو فرزند ماهانه مبلغ ۴ میلیون تومان اضافه شده است.
برخورداری روحانیون از منابع مالی دولتی
روحانیون و طلاب اگرچه در قانون بودجه‌ی سنواتی، در ظاهر سهمی از بودجه‌ی سالانه‌ی کشور نبرده و دولت مستقیم وجهی به حساب آنها واریز نمی‌کند، ولی حوزه‌های علمیه و مرکز خدمات حوزه‌ی علمیه در قانون، ردیف بودجه‌ی مشخص دارند. ردیف بودجه‌ی حوزه‌های علمیه به مدیریت و نهادهای اجرایی و تامین هزینه‌های علمی، آموزشی حوزه‌ی علمیه تعلق می‌گیرد ولی مبالغ مندرج در ردیف بودجه‌ی مرکز خدمات حوزه‌ی علمیه، صرف تامین هزینه‌های مسکن، لوازم خانه، بیمه‌ی سلامت، و خدمات رفاهی طلاب می‌شود. یعنی طلاب به صورت غیر مستقیم از بودجه دولتی بهره می‌برند هرچند تمام بودجه‌ی مرکز خدمات از محل بودجه‌ی دولتی تامین نمی‌شود و بخشی از آن را بیت رهبری تامین می‌کند.
بودجه‌ی مرکز خدمات حوزه علمیه در قانون بودجه‌ی سال ۱۴۰۵ که در ردیف ۱۱۴۰۸۴ مشخص شده، معادل ۱۶ هزار میلیارد تومان است که با احتساب ۲۲۰ هزار طلبه‌ی دریافت کننده‌ی کمک هزینه‌ی معیشتی، سرانه هر طلبه در سال ۱۴۰۵ حدود ۶ میلیون تومان در ماه است که به حساب مرکز واریز می‌شود.
البته مشخص نیست سالانه مرکز خدمات حوزه‌ی علمیه چقدر از بیت رهبری دریافت می‌کند چرا که بودجه دولتی تنها دریافتی مرکز خدمات حوزه نیست و به گفته‌ی یکی از کارشناسان حوزه علمیه، رهبری نیز وجهی به حساب این مرکز واریز می‌کند. اگر معادل واریزی دولت، بیت رهبری هم واریزی داشته باشد سرانه‌ی طلاب به ۱۲ میلیون تومان در ماه افزایش پیدا می‌کند.
تعاونی مسکن، تعاونی مصرف و نهادهای درمانی حوزه علمیه، متکی به بودجه‌ی مرکز خدمات حوزه است که نیازهای اولیه‌ی طلاب را تامین می‌کند.
از این منظر، کمک‌هزینه‌ای که به نام مجتبی خامنه‌ای به حساب طلاب واریز می‌شود، در کنار سایر حمایت‌های مالی موجود، می‌تواند برای بسیاری از خانواده‌های طلبه مبلغی قابل توجه باشد. میزان این کمک‌هزینه، برای خانواده‌ای با چند عضو، می‌تواند به رقمی برسد که نزدیک به سرانه‌ی آنها از بودجه مرکز خدمات حوزه علمیه است.
زمینه‌سازی برای مرجعیت مجتبی خامنه‌ای
یک پژوهشگر علوم دینی و آشنا به روند امور حوزه علمیه قم معتقد است وجه اضافه شده به شهریه طلاب به نام مجتبی خامنه‌ای در قیاس با مبلغ شهریه طلاب، قابل توجه است و می‌تواند همزمان دو هدف را در پی داشته باشد؛ ساکت کردن روحانیون و طلاب منتقد و زمینه‌سازی برای مرجع خواندن او.
این پژوهشگر حوزه با یادآوری اعلام مرجعیت علی خامنه‌ای می‌گوید: «تاریخ در حال تکرار شدن است. همان جریان و خط فکری که علی خامنه‌ای را پس از رسیدن به مقام رهبری، یک شبه در مقام مرجعیت نشاند، در حال مقدمه‌چینی برای اعلام مرجعیت مجتبی خامنه‌ای است.»
اعلام مرجعیت علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی نیز در آغاز با مخالفت‌های گسترده‌ای همراه بود. اما حامیان او با کشاندن بحث مرجعیت به خیابان‌ها و سر دادن شعار «هم رهبری، هم مرجعی، خامنه‌ای»، در آذر ۱۳۷۲ و در مراسم تشییع آیت‌الله‌العظمی گلپایگانی، مرجع اعلم وقت جهان تشیع، سرکوب مخالفان مرجعیت علی خامنه‌ای شروع شد و یک سال بعد درست سه روز پس از مرگ آیت‌الله‌العظمی اراکی، رسما مرجعیت او توسط جامعه‌ی مدرسین حوزه‌ی علمیه اعلام شد.
مرحوم آیت‌الله منتظری، قائم مقام برکنار شده‌ی رهبر اول جمهوری اسلامی، از جدی‌ترین مخالفان مرجعیت علی خامنه‌ای بود و هیچ گاه صلاحیت او را برای مرجعیت تایید نکرد. او در آبان ۱۳۷۶ در یک سخنرانی تاریخی، که به حصر خانگی او منجر شد، مرجعیت علی خامنه‌ای را «ابتذال مرجعیت شیعه» خواند.
این پژوهشگر می‌افزاید: «این فرآیند با فوت آیت‌الله شبیری زنجانی شدت خواهد گرفت، چرا که تنها مرجعی که ممکن بود با این تصمیم مخالفت کند آیت‌الله شبیری زنجانی بود. مابقی مراجع قم، که از حمایت جامعه‌ی مدرسین حوزه‌ی علمیه برخوردار هستند قاعدتا در برابر این تصمیم سکوت خواهند کرد.»
از دریافت شهریه تا پرداخت شهریه برای مجتبی تنها یک موشک فاصله داشت
با مرگ علی خامنه‌ای، مجتبی، از دریافت کننده‌ی شهریه به پرداخت کننده‌ی شهریه تبدیل شد.
اوایل امسال، بلومبرگ گزارش مفصلی درباره‌ی نحوه‌ی ثروت‌اندوزی مجتبی در طول دوران رهبری ۳۷ ساله‌ی پدرش منتشر کرد. تحقیقات بلومبرگ نشان داد که ارزش مجموعه املاک لوکس مجتبی در انگلستان بیش از ۱۰۰ میلیون پوند است. گزارشی که تهران بیرو در ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ منتشر کرد پرده از شبکه‌ی گسترده‌ای از شرکت‌ها و «سازمان‌های خیریه» برداشت که مجتبی از طریق آنها دارایی‌هایی به ارزش بیش از ۴۵۰ میلیون دلار در سراسر جهان به دست آورده است؛ برخی برآوردها این رقم را تا ۳ میلیارد دلار تخمین می زنند.
غلامعلی حدادعادل پدر همسر کشته شده‌ی مجتبی خامنه‌ای در تاریخ ۵ مرداد ۱۴۰۵ در گفتگو با خبرگزاری ایلنا ادعاهای پیرامون فعالیت اقتصادی مجتبی خامنه‌ای را کذب خواند و اعلام کرد: «ایشان یک طلبه بودند و همان شهریه‌ای که سایر طلاب می‌گیرند را دریافت می‌کردند.»
اظهاراتی که بر دریافت شهریه تا پیش از رسیدن به مقام رهبری حکایت دارد، اما او یک‌شبه به پرداخت‌کننده‌ی شهریه (کمک هزینه‌ی معیشتی) تبدیل شد. اتفاقی که چگونگی آن محل پرسش است و روشن نیست این پول که سالانه بالغ بر هزاران میلیارد تومان خواهد بود از کدام محل تامین شده است، چه نهادی درباره‌ی آن تصمیم گرفته و دامنه‌ی دریافت‌کنندگان آن چقدر است.
آنچه گزارش حاضر نشان می‌دهد، اضافه‌شدن مبلغی معنادار به دریافتی دست‌کم یکی از طلاب، در کنار شهریه‌ای است که همچنان به نام علی خامنه‌ای پرداخت می‌شود. پاسخ به پرسش‌های باقی‌مانده روشن خواهد کرد این کمک‌هزینه صرفا یک حمایت معیشتی است یا بخشی از تلاش برای تثبیت جایگاه مجتبی خامنه‌ای در حوزه.